Ταξιδεύοντας στις εσχατιές της Δυτικής Κρήτης

Το νοητό Κάλλος είναι ορατό στον αισθητό κόσμο, μέσω των φυσικών οφθαλμών, αναφέρει ο Πλάτων στον Φαίδρο (Πλάτων, Φαίδρος, 250d6-7). Μπορεί να εκδηλωθεί και να αγαπηθεί.

Ο δε Πρόκλος αναφέρει πως από την ετυμολογία του, το Κάλλος ονομάζεται έτσι επειδή καλεί προς τον εαυτό του, μα και επειδή γοητεύει και θέλγει όποιον μπορεί να το ατενίσει. Είναι από τη φύση του εραστό (Πρόκλος, Εις τον Πλάτωνος πρώτον Αλκιβιάδην, παρ. 328 (15-17)). Έχει τη δύναμη να επαναφέρει την τάξη και την αρμονία στον εαυτό του, ό,τι έχει απομακρυνθεί από αυτόν.

Το Κάλλος και πάλι μας κάλεσε για την φετινή μας Εκπαιδευτική εκδρομή.

ΦΑΛΑΣΑΡΝΑ

Στην δυτικότερο άκρο της Κρήτης μια απέραντη παραλία με γαλαζοπράσινα νερά, ένα τοπίο μαγικό ενός άλλου τόπου θαρρείς μακρινού, μας καλωσόρισε. Φαλάσαρνα. Έχει ενταχθεί στο Natura 2000, λόγω της ποικιλίας χλωρίδας και πανίδας στην περιοχή αλλά και λόγω του ιδιαίτερου φυσικού κάλλους.

Ο λόγος της Διοτιμας στο πλατωνικό Συμπόσιο διακρίνει τρεις κατηγορίες Κάλλους. Το αισθητό, το ψυχικό και το νοητό (Πλάτων, Συμπόσιο, 210a-212b).  Εδώ το Κάλλος του τοπίου καλεί όλες τις αισθήσεις να καλλωπίσουν την όψη μας, να φέρουν την αρμονία στο φυσικό σώμα, τη χαλάρωση με πρόθεση να ομοιωθούμε μαζί του και στην προοπτική να βυθιστεί μέσα μας.

Νιώθουμε ότι εκεί ανήκουμε και τότε αναζητούμε τους προπάτορές μας. Ανηφορίζουμε στην αρχαία Φαλάσαρνα. Η πόλη ήκμασε τον 4ο και 3ο αιώνα π.X. και υπήρξε σημαντικό λιμάνι. Είχε αναπτύξει στενές εμπορικές σχέσεις με μεγάλα εμπορικά κέντρα, όπως με την Αλεξάνδρεια. Το νόμισμά της απεικόνιζε από την εμπρόσθια μεριά μια γυναικεία μορφή και στην οπίσθια μια τρίαινα (Στράβων, Γεωγραφικά, βιβλίο 1, Kεφ. 2&4). Η ύπαρξη της τρίαινας, προφανώς, σήμαινε πως η Φαλάσαρνα ήταν αφιερωμένη στον θεό Ποσειδώνα.

Και το σύμπαν της φαντασίας εκρήγνυται. Στα αυτιά αντηχεί το τραγούδι του Ξυλούρη:

«Πάνω στα κύματα  νύχτες ολόκληρες σε ονειρεύτηκα. Ήταν ο τόπος μου βράχος και
χώματα, ήλιος και μαύρο κρασί. Όργωνα, θέριζα και με τον Όμηρο σε τραγουδούσα, λαέ μου».

Οι ψυχές μας συγκροτούν μέσα τους, μέσω της φαντασίας και της αναπαράστασης, το Κάλλος και την αίγλη των χρόνων εκείνων. Την Κρήτη με τις «εννήκοντα κάρηνα πόλεις» όπως ο Όμηρος αναφέρει (Όμηρος, Οδύσσεια, τ 174).  Κνωσσός, Γόρτυνα, Λύττος, Ελεύθερνα. Λιμάνια όπως Αμνισός, Ιεράπυτνα, Ίτανος, Ζάκρος, Κομμός,  Φαλάσαρνα, επικοινωνούσαν με την Αίγυπτο ιδιαίτερα την Μινωική εποχή. Η εμπορική και πολιτισμική επαφή μεταξύ Μινωιτών και Αιγυπτίων είναι τεκμηριωμένη.

Διψούμε να ζωντανέψουμε το Κάλλος της ακμάζουσας Κρήτης μέσα μας. Τίνι τρόπο;  Πρώτο βήμα: καλλωπίζοντας τις δικές μας ψυχές δια των αρετών. Οι αρετές διέπουν τις λειτουργίες της ψυχής με επιστέγασμα αυτήν της δικαιοσύνης (Πολιτεία, 433b). Τότε το Κάλλος μέσα μας αναζωπυρώνεται και ανυψώνεται και τότε ο άνθρωπος «άνω θρώσκει», εκεί που λέει η Διοτίμα πως είναι το ψυχικό Κάλλος. Τότε κάθε ψυχή είναι στην προοπτική να δημιουργεί το Κάλλος που γίνεται.

ΟΜΑΛΟΣ

Ανηφορίζομε το βουνό Ομαλό. Πεύκα, κυπαρίσσια, κέδροι, θάμνοι και αγριολούλουδα!!! Εκεί στο ψηλότερο πλάτωμα, σούρουπο πια, με τα αετόπουλα συντροφιά που κάνουν πτήσεις χαμηλές και κοιτώντας τον ήλιο που δύει, με δέος ονειρευόμαστε ένα κόσμο ειρηνικό και δίκαιο. Γνωρίζουμε πως χρέος έχομε πρωτίστως μέσα μας να τον αναζητήσουμε. Ξεχνιόμαστε και ευφραινόμαστε για λίγες στιγμές. Η φύση μας αγκαλιάζει και μας αγαλλιάζει. Τι όμορφα που είναι! Άραγε έτσι θα είναι το νοητό Κάλλος που λέει η Διοτίμα; Ποιος ξέρει… Εμείς τραγουδάμε όλοι μαζί να μας ακούσει όλη η πλάση: «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ και μυρσίνη συ δοξαστική, μη παρακαλώ σας μη λησμονάτε τη χώρα μου». Ζητούμε από τον Αίολο που μας συντροφεύει να το απευθύνει στον δημιουργό και εκείνος μας ψιθυρίζει: μέσα από τον νου και την καρδιά σας θα εισακουσθεί! Τα μάτια βουρκώνουν, οι νόες στοχάζονται και οι καρδιές κτυπούν σαν αστέρια που σπινθηρίζουν στο σκοτάδι.

Η διαδρομή από τον Ομαλό στη Σούγια είναι μια έκπληξη! Σιωπηλοί, παραδινόμαστε με όλες τις αισθήσεις στο φυσικό Κάλλος του τοπίου και καταλήγουμε στη Σούγια. Ένα πλοιάριο μας μεταφέρει στην Αγια Ρουμέλη!

ΑΓΙΑ ΡΟΥΜΕΛΗ

Τι τόποι! Όμως πίσω από το υπέροχο τοπίο όπου το βουνό στολισμένο με κάθε λογής δένδρα και θάμνους καλεί σε αγώνα ομορφιάς τη θάλασσα που εντυπωσιάζει, πότε φουρτουνιασμένη και πότε γαλήνια, με την εναλλαγή των πανέμορφων  χρωμάτων της, ένας κόσμος από τα βάθη των αιώνων μας αποκαλύπτεται κυρίως από τις διηγήσεις του Στράβωνα: πόλεις που ήκμασαν από τον 4^ο αιώνα π.Χ. στα νότια παράλια. Έλυρος, Τάρρα, Φοίνικας (Στράβων, Γεωγραφικά, βιβλίο 1&2).

Έλυρος, πλούσια και ανεξάρτητη, μια από τις μεγαλύτερες πόλεις στην Κρήτη, με ναυτικό εμπόριο και δύο λιμάνια που συνδέονταν και με την Αλεξάνδρεια. Την Αρχαία Λισσό και την αρχαία Συία (Σούγια). Είχε δικό της νόμισμα που απεικονίζονταν ο Απόλλωνας, ο Ασκληπιός, η μέλισσα κ.ά. Ο Παυσανίας αναφέρει πως διατηρούσε σχέσεις με το ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς.

Αρχαία Λισσός, σημαντικό κέντρο, χάρη στο διάσημο Ασκληπιείο τα ερείπια του οποίου εντοπίζονται. Ο αρχαιολόγος Χ. Κανελλόπουλος, καθηγητής ΕΚΠΑ σε διάλεξή του στις 16-2-2017 στο ΕΜΠ, ανέφερε πως αρχιτεκτονικά στοιχεία του Ασκληπιείου προδίδουν συγγένειες με την αρχιτεκτονική της Αλεξάνδρειας. Και βέβαια κοντά στο Ασκληπιείο ευρίσκονται τα ερείπια του αρχαίου θεάτρου, προφανώς ως μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. Στην αρχαία Τάρρα, σήμερα Αγιά Ρουμέλη, σώζονται ερείπια ιερού του Απόλλωνα με ψηφιδωτά δάπεδα.

ΦΡΑΓΚΟΚΑΣΤΕΛΛΟ

Τελικός προορισμός το Φραγκοκάστελλο και η γιορτή μας. Με τον νου και την καρδιά φορτωμένοι αισθήσεις, βουτήξαμε στα γαλαζοπράσινα νερά της απέραντης παραλίας του Φραγκοκάστελλου και χαλαρώσαμε στις αμμουδιές. Γευτήκαμε τις υπέροχες γεύσεις των ντόπιων εδεσμάτων με θέα το απέραντο γαλάζιο και μετά ο απολογισμός της χρονιάς ξεκίνησε. Ενδυναμώσαμε τις δράσεις της χρονιάς, παρατηρήσαμε εαυτούς, επισημάναμε ελλείψεις, βραβεύσαμε αρίστους ως προς τα μαθήματα της Αρετής, θέσαμε ερωτήματα στους εαυτούς για την επόμενη ημέρα. Με τις γλυκιές μελωδίες του Χατζηδάκη, και παραδοσιακά κρητικά και κυπριακά τραγουδήσαμε και χορέψαμε.

Κλείσαμε με Ανωγειανό που χόρεψαν οι νέοι μας, κορίτσια και αγόρια. Τον χορό των Κουρητών (Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Κεφ.1). Τα δυνατά πατήματά τους στο έδαφος δήλωναν την πρόθεση όλων μας να παρατηρούμε, να σκεφτόμαστε, να καλλιεργούμε τις Αρετές που οι πρόγονοί μας μας κληροδότησαν στην προοπτική να γινόμαστε «καλλίτεροι» άνθρωποι. Ενδεχομένως αυτό και οι Κουρήτες προτίθετο να μας μηνύσουν.